DENKEND AAN MARSMAN

 

Denkend aan Holland

zie ik brede rivieren

traag door oneindig

laagland gaan

 

(Hendrik Marsman)

 

De fiets, eindeloze bron van inspiratie. Sinds enkele weken heb ik de stoute sandalen weer aangetrokken en spoed mij op het wrakkige zadel gehesen langs ’s Heren wegen.

Zo ook vanmiddag, een mooie ronde, ruim 20 kilometer, beginnend bij de Grote Kerk van Monnickendam, de Monnickmeer in, langs de almaar verder verroestende oude autobus, voorzien van de grote antennes van een verstokt zendamateur, het bruggetje over naar Overleek.

Meteen over de brug een achteloos neergesmeten elektrische fiets, ook wel “E-Bike” genoemd, vervoermiddel voor veelal lui trappende pseudo-bejaarden. De bestuurster enige meters verderop, een mooi veldboeket samenstellend en daardoor toch weer enige mildheid bij mij teweeg brengend.

Verder ging het, het smalle fietspad door de weilanden, in de verte het verkeer op de provinciale weg en aan de einder leit Broek in Waterland.

Het was bewolkt, hier en daar zelfs dreigend naar regen, dus vandaag waren de hordes autistische zelfbenoemde wielrenners in hun felle lycra-pakjes teruggeworpen op de sportschool waar ze de hele winter niet uit zijn gekomen.

De afgelopen zonnige weken kwam ik ze regelmatig tegen, met verbeten blik hun stuurklokjes in de gaten houdend en verder nietsziend. Jammer wel, want intussen vergaapte ik me aan diverse hazenpaartjes tussen het gras, vele kieviten en een gelukkig weer iets toenemend aantal grutto’s en tureluurs. Geluiden van al deze vogels, als mede de iets verlegener leeuwerik vervolmaakten deze laatste symfonie der lente.

Maar vooruit, ieder zijn wijze om zich te ontspannen en die van mij is stomweg iets langzamer.

Het idee was om even uit te proberen hoe het inmiddels met mijn knie ging, deze had ik twee weken terug iets geforceerd tijdens een soortgelijke rit. Na Broek had ik dus richting Zuiderwoude willen rijden maar mijn knie, mijn gemoed en mijn conditie riepen in koor dat ik wel iets meer kon hebben dus vervolgde ik mijn weg via de Broekermeerdijk, richting Amsterdam-Noord, om vervolgens via de golfbaan af te slaan naar Zunderdorp en Ransdorp.

 In Zunderdorp stonden ze er weer, de veelal felle protestborden tegen de komst van windmolens.

De argumenten van de protestanten leken solide: landschapsvervuiling, te veel woningen in de buurt, slecht voor de vogels en ga zo maar door.

Toch was ik blij dat ik de lelijke borden achter me liet en de velden tussen Zunderdorp en Ransdorp inreed.

Er viel me daar rijdend echter iets op: richting Amsterdam kijkend waren de weilanden werkelijk bezaaid met grote hoogspanningsmasten, niet één lullig lijntje maar zeker vier combinaties die allen voortsproten uit een aan de horizon staand rechthoekig gebouw, de centrale van Diemen. En er schoot me door het hoofd: als nu de plaats van deze hopen oud ijzer zou kunnen worden ingenomen door een paar fiere wiekendragers….zou dat dan echt zo lelijk zijn??? Er stond in de verste verte geen woning in de bewuste velden dus in die zin zou dat niet meer last veroorzaken dan deze masten.

Verderop zag ik het in het Ijsselmeer geplompte Ijburg, dat naar men zegt tot minimaal dubbele omvang zal worden uitgebreid. Natuurlijk, de mensen leven daar en moeten ook wonen.

Maar ze verbruiken een hoop energie, daar kun je niet omheen…

In de verte zag ik de in mijn ogen minuscule molens op de Nes naar Marken en beeldde me in dat zij 2,4 keer zo groot zouden worden. Naar mijn overtuiging zouden ze daar niemand tot last zijn, integendeel, de wereld zou door de komst hiervan weer een stukje schoner worden. Maar wellicht overdrijf ik nu en hebben de wetenschappers ook daar geen verstand meer van, iets wat de laatste jaren steeds vaker voorkomt op borrelavondjes…

 

Zo mijmerend rijdend beloofde ik mezelf min of meer bij thuiskomst een mooi gedicht te maken over de Nederlandse natuur, gewoon, omdat het kan. En al dwalend schoten mijn gedachten naar “iets over brede rivieren”, zonder dat ik er echt op kon komen wie ook al weer de dichter was maar anderzijds ik sterk besefte dat mijn moeder me meermaals vertelde dat dit het gedicht was waar ze destijds haar eindexamen MULO mee deed.

En daar maakten mijn hersens al fietsend overuren en kregen maar niet in beeld wie de dichter was en hoe dat gedicht ook alweer ging. Sorry mam, je hebt het me heel vaak verteld en ook moeiteloos de eerste twee strofen voorgedragen en na al die jaren zit alles in mijn geheugen-ladekast verstopt en kan ik de sleutel niet vinden.

Enigszins narrig hierdoor kwam ik thuis, opende de koelkast op zoek naar een natte versnapering en liet mijn oog vallen op een forse portie kip, de vogel die wel vaker in dode vorm mijn koelkast bevolkt, doch nimmer te prooi is gevallen aan de wieken van een windmolen, zoals tegenstanders mij graag willen doen geloven.

Neerploffend op de bank pakte ik het eerste het beste tijdschrift: “Be One With Nature”, de nieuwe naam van wat vroeger de “Panda” was, blad van het WWF. En op de eerste bladzijde die ik opensloeg schalden de mooie dichtregels van Marsman me tegemoet en was ik er even van overtuigd dat mijn moeder me zojuist de groeten deed.

 Want een ieder die gelooft dat alles om hen heen uit louter toeval bestaat leidt in mijn ogen een erg saai leven…

BADMEESTER

 

 

“Ervaar de Unieke Combinatie Van Rust en Muziek”. Een wit hoesje uit de CD-serie “Muziek en Natuur in Nederland”. Op de voorkant een paar verveeld rondlopende eenden van onbekende herkomst in een moerassig plasje water. Het zou de Peel moeten zijn, zo vertelt het opschrift mij verder.

Soms is toeval geen toeval en soms ook wel, ik laat dat altijd graag aan de fantasie van de lezer of luisteraar over. Feit is dat er een sticker op de CD zit waaruit blijkt dat deze eigendom was van ene “Andre Wiltens”, woonachtig aan de Bernhardlaan in Monnickendam.

Ander feit is dat ik deze CD net uit een doos vis op het moment dat ik 10 minuten eerder de overlijdensadvertentie las van Kees Andre Wiltens, de man die ik in mijn leven steeds tegenkwam op momenten dat ik hem niet verwachtte…..

De eerste keer was ik sowieso nog vol verwondering over ieder nieuw gezicht dat ik zag. Hem zag ik voor het eerst in het zwembad, gekleed in een blauw shirt en een witte korte broek, een gespierde, enigszins gebruinde man die er een beetje streng maar tegelijk ook erg vrolijk uit zag. Hij had een in mijn ogen bijna continue grote grijns op zijn, toen al, verweerde gezicht en hij deelde de lakens uit in het net (1971) opgericht Sportfondsenbad, de plek waar ik mijn eerste zwemlessen kreeg en uiteindelijk ook mijn A en B (met tegeltje) haalde. Of ik ooit les van hem kreeg kan ik mij niet exact herinneren, ik denk dat ik eerder een lieve zwemjuf had die dan weer onder zijn bekwame hoede viel.

Hierna verhuisde ik naar Suriname, deed daar een manhaftige poging ook mijn C te halen, wat werd afgebroken door onze verhuizing terug en ging vrijzwemmen en daar was hij weer, mijn (en ieders) Badmeester, soms vermanend sprekend tegen de wat grotere binkies die meestal ook deel uitmaakten van de vrijzwemmende zondagochtendfauna des zwembads.

Er was weinig rust in mijn jeugd, dus weer was daar een verhuizing, naar het pittoreske Hoofddorp dit keer. Het zwemmen aldaar ging vooral in de buitenlucht, het Haarlemmermeerse bos en af en toe de redelijk befietsbare zee bij Zandvoort.

In 1991 vond ik mijzelf ineens op het toneel, trachtend een acteur te lijken in een bloedstollend stuk, een thriller. Ik was de verre van overtuigende inspecteur van politie die trachtte een moord op te lossen die, zo leerde het publiek na ruim een uur, toegeschreven kon worden aan niemand minder dat Kees himself, ook badmeesters hebben blijkbaar duistere trekjes. Maar nee, onzin, Kees was een behoorlijk begaafd acteur bij toneelvereniging “De Brug” en ik was daar het net aantredende jonkie zonder veel levenservaring dat, om zich in te leven in zijn rol, zijn baard had laten staan, tot afgrijzen van zijn net aan de haak geslagen vriendinnetje met die hele mooie groene ogen (30 jaar later zit ze hier naast me dus zo erg kan het niet geweest zijn).

Op de repetities was Kees altijd goed aanwezig, vertelde mooie verhalen over zijn tijd als Badmeester en ging er prat op dat hij in het stadje nog steeds aangesproken werd met zijn oude titel. Inmiddels had hij, vermoed ik, een vrij hardnekkige rugkwaal opgelopen waardoor dat vak niet langer kon worden uitgeoefend. Mede daardoor liep hij ook nogal gebogen en, samen met zijn volle bos grijs haar, deed dat mij vermoeden dat hij al flink op leeftijd was. Ach…ik was zelf 23, alles boven de 30 leek me al rijp voor een bejaardenhuis….

Het theater-avontuur woei weer over, na 3 jaar, toen ik echt concludeerde iets te weinig talent te hebben om me zelfs staande te houden op het net-geen-dorps-toneel. Ik ging verder met mijn leven, de Badmeester, die overigens nog wel die grote grijns had maar nu met serieuze ogen, achter mij latend.

Er kwamen kinderen, drie stuks, ik begon een platenzaak en stond soms op de markt. Ineens dook hij op, mijn kraam passerend, mij calculerend achterlatend, want hij moest de 80 toch ruim voorbij zijn, 1991……25 jaar erbij….3 onthouden, tot de tweede macht…ja….echt heeeeel oud!!!! Hij liep er nog kranig bij, toch een effect van veel sporten in zijn jonge(re) jaren!

Weer sleepte het leven zich voort, een interval van vele dagen, met af en toe wat Feestdagen als hoogtepuntjes in een verder wat kabbelend bestaan. Vele mensen konden niet meer mee in mijn tijd, delen van mijn jeugd verdwenen onbeheersbaar steeds meer….hier een buurman, daar een oude melkboer, een moeder, een andere buurman, de mevrouw van de bloemenwinkel, de koster, een vader, een heel goede vriend, wat tantes en ooms……1971 werd steeds meer een jaar van herinneringen in plaats van personen.

En ineens was hij er weer….het werd me al verteld…en nu, net vanavond las ik de advertentie en zag de CD, dus is het echt waar: de Badmeester liet zich weer even zien, weer verwachtte ik het niet….

Kees, Badmeester….ik ga je CD-tje wel draaien dit weekend. Het lijkt me mooi. En het is bijzonder dat het uitgerekend nu voor me kwam liggen, als muzikale afsluiting van een sportief leven.

Het ga je goed!

ELSPEET MENNORODE, 2020.

Lang geleden, ergens eind jaren 20, werd er op de Veluwe, in Elspeet, een zogenaamde “vakantie-kolonie” opgezet. Deze was bedoeld voor mensen die wat minder te besteden hadden en daar waren er genoeg van in die tijd. Eén en ander was geïnitieerd door de Doopsgezinde Gemeenten in Nederland, van oudsher een kerk die wat meer de menselijke kant van het geloof aanhing.

Overigens werden soortgelijke huizen opgezet rond Steenwijk (“Fredeshiem”) en ook in Schoorl kwam een Doopsgezind Broederschapshuis.

Mijn oma en opa, Antje Huisman, anno 1899, en Jan Hus, 1898, besloten kort na de oorlog dat ook hun gezin (op dat moment thuiswonend bestaand uit 2 kleine meisjes, Annie en Dinie) wel eens mocht genieten van wat vakantie dus logeerden ze eerst een paar jaar bij een gezin aan de Vaassense Weg, dicht bij het huis maar na een paar jaar dus al snel in dat Broederschapshuis.

Het was, naar maatstaven van nu, best bijzonder en sowieso idealistisch opgezet: op het dak van de eetzaal stond een grote klok die ’s ochtens om half acht aangaf dat het tijd was om op te staan.

Aan het begin van iedere week werden de corvee-ploegen ingedeeld en kon het dus zijn dat je om kwart over 8 present moest zijn in de eetzaal om de tafels te dekken. Om half negen werd er dan ontbeten, vijf voor half was er weer een klok om dat aan te kondigen.

Daarna afruimen en eerst even een korte kerkdienst in het naastgelegen kapelletje (het kan trouwens ook andersom zijn geweest) en daarna kon ieder zijns/haars weg gaan.

Ditzelfde ritueel herhaalde zich bij de overige maaltijden, half één de lunch en half zes het diner en ’s avonds rond 8 uur weer een dagafsluiting in hetzelfde kapelletje. Er was ook wekelijks een doopsgezind predikant aangesteld als geestelijk leider van de aanwezigen, hoewel men buiten de corvee om zelf mocht weten wat men deed op zo’n dag.

Zo was het leven (en de vakantie) net als het dagelijks leven: veilig afgebakend, gestructureerd en in harmonie met elkaar.

Meer en meer mensen kwamen jaarlijks terug, herkenden elkaar weer, de twee oudste kinderen van mijn opa en oma en hun gezinnen vonden ook hun weg naar de Veluwe.

Opa overleed, erg vroeg, hij was 62, op de dag dat mijn moeder belijdenis deed. Oma bleef de jaren erna vrijwel jaarlijks naar Elspeet gaan. Mijn moeder ging soms mee maar had vanaf 1967 inmiddels een eigen gezin waarmee ze zelf vakanties ging houden.

Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan.

Begin jaren 70 gingen we toch weer een paar dagen ernaar toe. En nadat we uit Suriname terug waren gekomen zelfs nog 8 keer, van eind jaren 70 tot en met begin jaren 80.

Nog steeds klonk de bel van het huis, nog steeds hadden de tijdelijke bewoners corvee-dienst.

Wij niet, we waren zo gelukkig in “een huisje” te zitten die op het terrein stonden, afwisselend

“De Lariks” en “Brem 2” en “Brem 3” (er waren er 4). Maar de kinderen die kwamen, kwamen ook jaarlijks terug, net als wij.

Oma hield het vol tot 1983, daarna werd ze zo zwak dat ze niet meer meekon, tot haar verdriet.

De laatste keer was dus voor haar ook echt het afscheid van “haar Elspeet”.

Mijn moeder ging nog jaarlijks die kant op als het kon, samen met haar zusje Dinie en haar oudere zus Lies en (schoon-) zus Anna, het zogenaamde “zussenweekend”.

In 2002 overleed tijdens zo’n weekend plotseling tante Lies, 3 jaar nadat het jongste zusje Dinie ook al was gegaan. Tante Anna werd ook steeds slechter dus uiteindelijk had mijn moeder er ook weinig meer te zoeken.

Toch bleef de Veluwe roepen en uiteindelijk liet ze weten dat ze heel graag zou willen dat daar haar as verstrooid zou worden. En zo gebeurde, op 9 september 2018, mijn vader was erbij en bijna alle kinderen en kleinkinderen. Na afloop lunchten we op het terras van “Het Huis”, inmiddels “Mennorode” genaamd. Het was toch niet helemaal hetzelfde.

O zeker, de gebouwen staan er nog en zijn weinig veranderd als je door de modernere muren heen kijkt. Maar de sfeer is meer eigentijds “service-gericht”, de serveersters hebben het gebouw nooit gezien toen de mensen zelf nog hun koffie haalden en de borden op de tafels zetten.

Voor hen was dat in de vorige eeuw en dat stemt me wat melancholiek.

Maar tegelijk snap ik er alles van en gelukkig zie ik evengoed dat het terrein met liefde wordt beheerd, het ziet er keurig uit, het gebouw is gemoderniseerd maar niet vervangen en de mensen zijn vriendelijk te noemen.

Naar die mooie plek ga ik toe, met mijn gezin.

Een weekje Brem 3, het huisje is er nog, het geheugen, de gedachten zijn nog vrij compleet en het is dus nog altijd een plek waar ik ben met degenen die me lief zijn.

Een groet aan bijna 75 jaar Elspeet. Een plek waar velen een mooie tijd hebben gehad en hopelijk nog zullen hebben.

MONUMENTJE

Ineens waren jullie er weer, heel even, in mijn gedachten.

Toen we wegreden stonden jullie ons, gearmd, na te zwaaien, achter het raam van het steeds donker wordende huis.

Al zeven maanden was er niet meer geleefd in het huis. Er was in gestorven, gehuild, opgeruimd, afscheid genomen, veel gepraat.

Derde Kerstdag 2019. Het mocht geen Kerst meer heten van Mark dus noemden we het een verjaardag. Zoals altijd kwamen we binnen in groepjes, Meike, haar vriend Ismaël en ik als eerste.

Er stonden dozen in de kamer, spullen die we hadden opgeruimd de voorlaatste keer dat ik er was. De grote achterdeur ging open en alles werd onder de mooie luifel gezet die twee jaar geleden nog opgehoogd en verankerd was. Onwillekeurig keek ik even in het schuurtje, de werkbank stond nog zoals op 15 mei, sindsdien niet aangeroerd. De grote tafel werd leeggeruimd zodat er borden op gezet konden worden. En toen gingen de lichten aan en begon het huis, voorzichtig, weer te leven.

Ik wond de klok op, iemand was het daar blijkbaar niet mee eens want één van de drie gewichten knalde van het haakje af, bijna mijn teen meenemend in haar tocht naar de aarde. Moest de tijd stilstaan? Ik vond van niet, de tijd gaat meedogenloos door, je kunt daar over treuren maar je kunt je ook laten meevoeren, de verrassende toekomst in.

Daar waren Astrid, Jelmer en Wietske en was in ieder geval ons gezin compleet. Er was een visschotel, ongekookte pasta, de vleesbroodjes van Ismaëls moeder, zoals die alleen ooit in Suriname werden gemaakt en nu dus weer opdoken in Oosthuizen, jammer, jullie hadden ze niet meer geproefd.

Annelies, Gerbert, Eline, Marieke, Mathijs, ze arriveerden, ook al met een Citroen Xsara, die dingen zijn besmettelijk. Vleesschotels, kipkluifjes, tulband.

De pasta moest gekookt maar het kookstel had het inmiddels laten afweten, gelukkig was daar de super-praktische buurvrouw Anja, het tafeltje van de grammofoon was van haar hand. Zij had in haar garage een één-pits inductie-plaatje liggen. Ja, zo’n garage, geen wonder dat ze het zo goed met haar buren kon vinden.

Als laatsten, tradities zijn mooi, kwamen Mark en Ron, eerstgenoemde nog onwenniger dan wij allen. Hij had dit huis al achter zich gelaten, dacht hij. Maar ja….een verjaardag…vooruit dan maar…..

Er kwam enige koelte binnen, de sfeer bevroor lichtjes. Maar iedereen ging dapper door, stoelen werden neergezet, pasta werd gekookt, borden werden gepakt, bestek en bekers lagen er nog, kaarsen werden aangestoken, muziek aan, Mozart, ja, de eerste warmte kwam binnen.

Er werd gegeten, gedronken, ontdooid, mensen deden hun best. Tussen alle gesprekken door hoorde ik haar ineens, heel zachtjes, belangstellend vragend hoe het met iedereen was. Wat nooit gebeurde: Mark vroeg hoe het met mij was. Ik vertelde hem een paar dingen en ineens praatten we met elkaar.

Het eten was lekker, een deel van de kinderen ging buiten spelen en er volgde ineens een hilarisch verhaal van Ron over een stinkende collega. Het grote licht ging spontaan aan, iemand meldde dat er meer leven was dan we dachten.

We voelden ons thuis, een familie, een mooie avond. Er was licht, vrolijkheid, eten, er werd gelachen.

Uiteindelijk naar huis, het was nu echt mooi geweest.

Even was het huis weer een huis van leven, van mensen, van liefde geweest.

Ja, jullie waren er weer, eventjes, in mijn gedachten.
En ook hier, voor eeuwig, gevangen in mijn letters.

Ik hoop dat jullie er ook van genoten hebben.

POST VAN EEN "BAKKRA"

Ik vraag me al heel lang af waar mijn totale fascinatie voor dat Zuid-Amerikaanse land vandaan komt. Uiteindelijk heb ik er niet langer dan 2 jaar van mijn jeugd doorgebracht, niet eens de zogenaamde “formatieve” jaren (welke zijn dat trouwens?).

Ongetwijfeld kunnen psychologen het volledig verklaren. Ikzelf vermoed dat het ermee te maken heeft dat ik als onbevangen kind in een totaal onbekende omgeving terecht kwam waar letterlijk alles anders was: de omgeving, de mensen, de cultuur, ja, zelfs het onderwijs ging er heel anders aan toe dan ik gewend was.

Het bijzondere is bovendien dat ik destijds nog rondliep in een behoorlijk veilige versie van Suriname, een plek waar je als jochie van zeven zonder enig probleem op je fietsje de stad (nou ja, de buitenwijken) door kon rijden, waar niet heel veel criminaliteit was en waar de welvaart nog enigszins verdeeld werd onder de mensen. Met name dat laatste is na 1975 rap een andere kant op gegaan en nu leeft een fors deel van de mensen in veel diepere armoede dan voordien het geval was, waardoor sommigen vaker hun toevlucht zoeken tot crimineel gedrag.

Van je zesde tot je achtste levensjaar ben je bovendien enorm bevattelijk voor het leren van nieuwe dingen en dat is dus precies wat bij mij gebeurde: alles wat ik zag, meemaakte, rook en hoorde zoog ik op en zette zich vast in mijn geheugen, oproepbaar voor als ik eens een gedachtenreis wilde maken.

Zodoende ben ik tot op de dag van vandaag heel aardig in staat een virtuele reis te maken door de straten van Paramaribo anno 1975, vanaf de Waterkant de stad in, verder langs het standbeeld van Kwakoe, rijdend naar het Academisch Ziekenhuis waarvoor we linksaf sloegen richting de Gemenelandsweg, de geasfalteerde weg richting Uitvlugt, waar we woonden. Ik zie de supermarkt aan mijn linkerhand, rechts het winkeltje van Jacquelien, een kleine buurtsuper bestierd door een Chinese dame en dan de zandpaden op, de Gondastraat met daarin eerst rechts een huis waar ze drie honden hadden die beter niet het erf af konden komen als je aan kwam fietsen want het waren krengen. Verderop een stukje onbebouwde bush, links het rattenlijkje hangend aan de electriciteitskabel, de oude bananenbomen en dan uiteindelijk rechts de zwarte poort van de oprit onder ons rode Bruynzeelhuis op neuten.

Ook zie en hoor ik de omgeving van mijn huis, veel mensen die daar woonden en vooral ook hun honden, waarbij je wist welke OK waren en welke niet.

Het was een vrije tijd, je kwam om half één uit school, moest wat huiswerk maken en had dan de rest van de middag aan jezelf. Mijn zusje speelde vooral rond het huis, was nog te klein om zelf naar buiten te mogen en mijn broertjes waren sowieso nog babies.

Dat, mijn leven daar, heeft zich onuitwisbaar in mijn hoofd genesteld. In de jaren nadat we terug waren in Nederland speelde het in eerste instantie geen grote rol maar vanaf 1980, toen Desi Bouterse de macht greep, volgde ik alle nieuws uit het land op de voet.

Inmiddels zijn we jaren verder, zijn er moorden gepleegd door de regering, is er een totale guerilla burgeroorlog gevoerd in de binnenlanden, is Suriname economisch aan enkele afgronden geweest en is in het land heel veel meer corruptie dan eerder al het geval was. Maar het blijft Suriname, dat hele mooie land dat zo bepalend is geweest voor mij en mijn familie.

De vrienden die mijn ouders destijds hadden zijn vrijwel allemaal overleden of op zijn minst erg oud. En zo zit ik dus met mijn herinneringen, mooie herinneringen en paar iets minder mooie. Er zijn nog maar weinig mensen die deze herinneringen delen, ik kan ze hooguit vertellen aan andere die het horen willen. Komende tijd ga ik kijken wat ik allemaal naar boven kan krijgen uit dat hoofd van me. Ik word daarbij geholpen door vele oude brieven die ik vond in het huis van mijn ouders en wellicht mensen die me hun eigen herinneringen uit die jaren kunnen vertellen.

Uiteindelijk hoop ik het beeld uit mijn hoofd te kunnen herscheppen op papier, dat beeld van Paramaribo, stad aan de Suriname-rivier, in de laatste jaren dat de Hollanders er iets te zeggen meenden te hebben…

STEM UIT EEN VER VERLEDEN

STEM UIT EEN VER VERLEDEN

Ineens was ze daar! Al meer dan 30 jaar had ik niets meer van haar gehoord. Het laatste wat ze tegen me zei was “ik hoop het jongen”, nadat ik haar had verteld dat het morgen vast beter zou gaan.

Tegen beter weten in trouwens…ik zag dat ze zich hopeloos rot voelde en hoopte eigenlijk alleen maar dat ze zich nog wat minder vervelend zou gaan voelen.

Ze was altijd al bij me geweest. Op me passend als mijn moeder er niet was of als mijn ouders een paar dagen erop uit gingen. Na een paar jaar ging dat niet meer, ze kon het niet goed meer regelen allemaal. Ze logeerde bij ons, onderin mijn stapelbed, ik lag in het bovenste. 

Ik heb nog een heel heldere herinnering aan een herfstdag, dinsdag 1971. Een bus die wegrijdt bij de Grote Kerk en rechtsaf slaat de snelweg op. E10. Mama en ik zwaaiend en zij terugzwaaiend, een beetje verdrietig dat ze weer ging.

Altijd spelletjes, het Mens-erger-niet met de dobbelsteen onder het koepeltje in het midden waar je op moest drukken heb ik nog steeds, nogal beschadigd maar ik heb niet de moed om het weg te gooien. Hart-herinnering met een gat er in. Lotto spelen wat ze steevast “kienen” noemde. Memory, waarbij ze maar heel zelden, steeds minder, van me kon winnen. En pesten met rode kaarten, de geur van vergeeld papier eraan gekleefd. 

Tot ik op een dag andere kaarten pakte en nog exact haar woorden weet: “Heb je geen andere kaarten? Deze benne zó dik!” Met dubbel “oo” eigenlijk want zo schreef ze het ook. Nog steeds.

Dat laatste weet ik pas sinds gisteren. Toen opende ik voor het eerst het doosje. Het doosje met brieven waarvan ik wist dat het bestond maar de waarde maar voor een deel kon bedenken. Onschatbaar. Dus.

De brieven waren geschreven door een jonge vrouw, 32, met 2 kleine kinderen, 2 en net 6. Ze was geëmigreerd naar Suriname, 7000 zeemijl van haar familie en haar moeder weg. En schreef direct op de eerste dag dat we daar waren een brief aan haar. Geen internet, geen snelle post eigenlijk. Suriname – Nederlands was echt de wereld over, in 1973.

Dus haar moeder ontving de brief pas 2 weken later en schreef direct een antwoord. Ook de antwoorden zaten in dat doosje. Ze zat bij haar jongste dochter in Roden, ging de volgende dag naar haar zoon in Tuindorp Oostzaan, het dorp waar ze zelf lang had gewoond. 

Ze was blij te horen dat alles goed ging, was benieuwd hoe het verder ging. Ze wist nog niet dat ze een jaar later zelf een paar maanden “over” zou komen, zij, die nog nooit verder dan vakantie in Elspeet was geweest.

En aan het eind van die brief hoorde ik haar ineens. Ze zei dat ze best ook eens in de Palmentuin wilde komen kijken. En…ze vroeg of ik al vriendjes had, of ik al spelletjes deed. En dat ik goed moest oefenen zodat we weer fijn samen zouden kunnen spelen als ik ooit weer in Nederland zou zijn.

Ja, ik hoorde het haar zeggen. Oma Hus. De liefste oma die ik ooit heb gehad.

Ik heb een schat in huis, een doosje met woorden die meer waard zijn dan het huis zelf….

EEN KOPPIG BIERTJE

 

 

 

 

 

 

Tiktik….tiktik……

Ik word wakker van het hinderlijke getik en doe mijn ogen open.

Het eerste wat ik zie is een bewolkte hemel, de takken van de bomen, zwanger van lente.

En daar….net onder de bovenste tak…zit hij: een mooie blauw-rode specht.

 

Er zijn erger dingen om mee wakker te worden, besluit ik.

Wel vind ik het hinderlijk dat er iets in mijn oor kriebelt.

Ik wil het wegslaan maar dat lukt me niet. Om de één of andere reden kan ik mijn armen niet bewegen. Ik wil opstaan, omhoog komen en zien wat het probleem is. Maar ook dat gaat niet.

Het lijkt erop dat ik totaal geen gevoel meer in mijn lichaam heb.

 

Ik denk na. Hoe komt het überhaupt dat ik midden in een bos wakker word? Ik ga mijn gangen na van de vorige avond. Ja, het was nogal op een drinkgelag uitgedraaid, die laatste avond voor…ja, voor wat eigenlijk??? Ik zie heel vaag mezelf zitten aan een lange tafel, bier loopt over mijn inmiddels flink onvaste handen en langs mijn kin. Toch slaag ik er nog in het meeste in mijn keelgat te doen belanden…

Mijn vriend Bolge ondersteunde me, dat herinner ik me nog… maar toen….

 

Het gekriebel in en aan mijn oor wordt onverdraaglijk. Ik hoop dat er snel iemand langs komt die wat hulp kan bieden. Ik probeer met mijn hoofd te schudden maar ook dat gaat moeizaam. Verder dan een heel klein beetje gewiebel kom ik niet. Toch lijkt het erop dat het gekriebel iets minder wordt.

 

In de verte hoor ik voetstappen. Mooi! Ik kijk in de richting waar ze vandaan komen. Aha….één van de meisjes uit het dorp, waarschijnlijk op weg om de was te gaan doen of zo. “Hee daar”, roep ik, “kun je me even helpen?” Eerst lijkt ze me niet te horen dus ik roep nogmaals. Ze kijkt om zich heen, de sufferd denkt dat ik op mijn voeten sta. “Nee, hier beneden!”roep ik dus.

Ze kijkt…ik zie haar ogen groot worden, haar gezicht bleek en dan…valt ze in katzwijm.

Ja, daar schiet ik natuurlijk niets mee op.

 

Ineens schiet het me te binnen! De reden dat we de vorige avond een gat in onze biervoorraad hadden geslagen was dat we de volgende dag, vandaag dus, vermoed ik, verwachtten dat we slag moesten gaan leveren met het legioen van Caiius Plinius, de Romeinse legeraanvoerder die zich voornamelijk bezighield met strafexpedities tegen ons volk. Tja, die dappere Romeinen. Een hoop wapengekletter maar tegen ons, strijders der Picten, konden ze echt niet op!

Desondanks was het altijd handig om enigszins ongeremd de strijd in te gaan en daar wilde enige gegiste vloeistof nog wel eens bij helpen…

 

We hadden ons nog voor zonsopgang verzameld op de heuvel bij de heilige stenen. De druïde had nog enkele inscripties gemaakt om genade af te smeken bij onze Goden en….toen….

 

Ik word gestoord door het meisje. Ze komt weer bij, kijkt warrig voor zich uit.

“Hee, weer wakker???” begin ik weer, vriendelijker dit keer, ik wil haar niet weer schrik aanjagen.

Ze kijkt me weer aan, vertrekt haar gezicht in een grimas en rent hard gillend weg.

Pffff….vrouwen….vermoedelijk zie ik er wat verfomfaaid uit, moet haast wel, gezien het feit dat ik nergens gevoel meer in heb. Het begint heel zachtjes te motregenen.

Erg irritant, het water loopt in mijn ogen. Ik knipper een paar keer en doe uiteindelijk mijn ogen maar dicht. Rond mijn haren voel ik de grond vochtig worden. Het is wel lekker dat er ook wat in mijn baard komt, ik heb ontzettende dorst!

 

Goed. Waar was ik?

O ja….de druïde dus, hij had ons allen beschilderd met de zwartblauwe krijgsverf. De moordlust stroomde door onze aderen, we zouden die Romeinen stuk voor stuk wel even de hersens splijten!

 

Mijn lange zwaard was vlijmscherp! Ik had er gisteren de hele dag op zitten poetsen en het geslepen tot het bijna niet scherper kon. De snijvlakken waren in staat dwars door boomstammen  te slaan alsof het verse broden waren.

Onze aanvoerder spoorde ons aan en we renden naar de plek waar onze legers elkaar zouden treffen en toen….

 

Ik hoor weer stemmen. Ik kijk door mijn wimpers, het gaat nog net zonder teveel last te krijgen van het water dat nu rond mijn hoofd ook steeds hoger komt, er klotst af en toe een straaltje mijn oor in, brrrrr.

 

Door het bos komen het meisje van daarnet en de druïde aanlopen, beiden duidelijk opgewonden.

Ze wijst en blijft stilstaan. De druïde lijkt te schrikken en komt dichterbij.

“Wel wel Brage, wat is er met jou gebeurd? “ vraagt hij.

“Misschien kunt u me dat vertellen, meester, ik weet alleen dat ik geen gevoel meer in mijn benen heb”. “Weet je het echt niet? “ vraagt hij, enigszins verontrust. “Kun je naar links kijken?”

 

Ja, natuurlijk, dat lukt wel. Ik kijk naar links en ineens…..

Weet ik het!

 

Ik rende achter mijn kameraden aan, een beetje hinkend, zoals gewoonlijk, mijn oude wond speelt een beetje op bij vochtig weer, vrijwel altijd dus…

Ik raakte dus enigszins achterop en…struikelde. Mijn zwaard, dat ik net had getrokken, om het lemmet mooi te zien schitteren in het ochtendlicht, sloeg tegen een tak en veerde terug. Ik voelde een felle pijn aan de zijkant van mijn nek en toen….niets meer.

 

Maar nu weet ik het.

 

Links van mij ligt keurig mijn zwaard, vrijwel ongebruikt vandaag. Daarnaast een lichaam. Ik zie de sandalen, de riemen, de grofgeweven stoffen. En de handen, die herken ik uit duizenden. Links ontbreken 2 vingers, een dronkemansruzie uit de tijd dat ik nog een jongeling was. Rechts een groot litteken over de rug van de hand. Ja, dat lichaam, dat is van mij. Alleen…het hoofd ontbreekt.

 

Ik doe mijn ogen dicht en bid dan maar dat de druïde echt zo’n wonderdokter is als hij zegt dat hij is.

Ik hoor hem nog zeggen: “Goed zo….slaap….dat is beter….”

DE SAGE VAN HET WITTE PAARD

DE SAGE VAN HET WITTE PAARD

Waar duist’re noorderwinden waaien

Op een ruige bergachtige top

Daar woonde eens een witte schimmel

Met de kolder in zijn kop

Niemand wist dat hij daar woonde

Men zag niets door de witte sneeuw

De enige die zich er aan stoorde

Was de koning zelf, de bergleeuw

Deze top is te klein voor 2 bewoners

Snoof hij, zijn adem vriezend in zijn baard

Een leeuw op een berg is vreselijk logisch

Maar niet zo’n potenbrekend paard

Dus Schimmel ga weg van hier!

Om nimmer meer om te keren

Mijn tanden zullen op je wachten

Mocht je het ooit eens proberen

De schimmel, heel bedroefd, knikte en ging

En langzaam daalde hij af naar het dal

Waar de mensen hem bespotten

Een wit paard, ja heus, een raar geval

Dreigend schimpten en scholden ze hem uit

Zelfs in de weiden voelde hij geen thuis

“Och, vond ik maar een nieuwe hoogte”

Om mij te herinneren aan mijn huis

Lopend door de grijze natte steden

Liep een heilig man in pak

Welhaast strompelend, deur tot deur,

Daarbij torsend een grote zak

Zijn oude voeten konden hem nauw’lijks dragen

Slof-slof-sloffend over straat

“Is dat niet de kindervriend?” Riep iemand

Die daar ginds zo langzaam gaat?

“Ach welja, maar niemand kent hem”

Zei een ander, rap van tong

Het is de man waarvoor ik vroeger

De zoetste wijsjes die ik kende zong

Maar nu wil niemand hem meer kennen

Want hij haalt niet meer de schoen

Zie hem daar eens zwalkend stumperen

Zonder ergens iets in te doen

Sint voelde zich machteloos verdrietig

Nee, deze oude dag had hij niet verwacht

Slepend klonken zijn pijnlijke voeten

Door de koude winternacht

Maar ineens, wat gebeurde daar?

Wat kwam daar nu door de bocht?

Het was een hevig bedrukte schimmel

Die nog steeds de hoogte zocht

Sint zei: zeg eens Equus

Want op school leerde hij ooit Latijn

Zou jij niet bijgeval het toeval

Mijn arme voeten willen zijn?

Dan gaan we samen op de daken

En klimmen vlug van huis naar huis

Zodat ik weer kinderen blij mag maken

Bij ieder kind in zijn of haar thuis

Sindsdien rijden zij tezamen

Nacht na nacht, het ontij voorbij

En kunnen alle kinderen beamen

Sint die komt, voor jou en voor mij.

BOODSCHAPPEN

Enigszins gepikeerd, 9 jaar. Een jongetje met lange gouden krullen, hij wil graag de folders van de diverse speelgoedwinkels gebruiken om zijn verlanglijstje te maken. Hij is al goed bezig, heeft al diverse plaatjes uitgeknipt en opgeplakt. De collage die hij laat zien zal het erg goed doen in zijn schoen, de eerste nacht, daar is hij van overtuigd.
Maar nu..."ik vind het stom, van mama mag ik niet meer in de folders knippen omdat ze ze nog wil inkijken, maar er staat alleen kinderspeelgoed in, dat is helemaal niet voor haar!"
Mijn hart bloedt een beetje. Hij is vermoedelijk, nu nog, de laatste in zijn klas met een vast geloof. Ik zie hem zitten, grote blauwe ogen, een blik waar vol vertrouwen mee opgekeken wordt naar op zijn minst de plaatsvervanger van een light-versie van onze lieve heer.
Maar het wordt tijd, de festiviteiten naderen en een droom moet aan gruzelementen. Dus ik neem hem mee in de auto, een halfslachtige smoes over boodschappen doen. Op de heenweg nemen we de diverse benodigdheden door, deels vanwege mijn altijd falende kortetermijn-geheugen, gelukkig al haperend vanaf mijn vroegste jeugd, zodat ik me weinig zorgen maak. Zwalkend door de supermarkt neem ik me wederom voor deze iets meer te frequenteren zodat ik wellicht ooit alle kleinaria, zowel eetbaar als bruikbaar, punctueel zal kunnen localiseren. En besef tegelijk dat dit onbegonnen werk is daar bedrijfsleiders van supermarkten nu eenmaal wezens zijn welke uit de chaos der vroegste tijden zijn ontstaan en derhalve altijd zullen streven naar het opnieuw creeren van genoemde chaos. Dus staat iedere drie maanden de jam op een andere plek, worden de poffertjes in verpakking verplaatst van de broodwaren naar de bakproducten en de koffiemelk van de afdeling koffie naar de afdeling houdbare zuivelwaren. Van die kleine ergernissen, dus.
Terug naar het gangpad waar zich ooit de ingevroren kervel bevond maar nu slechts vierkante blokken spinazie en peterselie in ijskoude poedervorm mij aanstaren. Nee...de kervel is er niet. "Jelmer, als we zo in de auto zitten wil ik je iets vertellen, maar je moet me beloven dat je het niet aan de kleinere kinderen op school zult doorvertellen!"
Spanning in zijn glimmende ogen, ineens treedt hij weer een stapje meer naar binnen in de wereld der grote mensen, en hij weet het. We gaan de kassa door en stappen de auto in.
"Weet je waar Sinterklaas zijn cadeautjes vandaan haalt?" "Ja, natuurlijk, uit de speelgoedwinkel"......verkeerde strategie. "Maar soms wordt hij geholpen door ouders". Vol overtuiging klinkt nu echter: "Niks hoor, dat kan niet, ik weet nog dat jullie een keer thuis waren terwijl er cadeautjes werden gebracht!" Na nog wat heen en weer gepraat is hij er van overtuigd dat Sinterklaas alles betaald met bijdragen van de ouders maar uiteindelijk speel ik de laatste troef uit: "Sinterklaas heeft echt bestaan maar is heel lang geleden al dood gegaan en sindsdien spelen andere mensen dat ze hem zijn." Weliswaar doe ik de historie hier enig geweld aan maar ik vind dit een stuk romantischer klinken dan het gedoe van Thor en zijn witte zesbenige paard Sleipnir die in vroege Christendom-tijden door de clerus werd ingewisseld voor een heilige met een schimmel. Ik lees nogmaals zijn ogen en zie nu berusting.
Ergens doet dit me echt pijn. Nadat Pumba al niet echt bleek, de knuffels niet konden praten en Karel de dijkkabouter ook geen levend wezen was doch een verzinsel van zijn vader is ook deze laatste loopgraaf der eerste tien jaar verlaten. Een klein jongetje is hij niet meer, niet qua lengte maar nu is hem ook dat laatste restje vroege jeugd ontnomen.
En ik denk bij mezelf: "waarom is het ons eigenlijk niet geoorloofd onze illusies te bewaren, worden we uiteindelijk teleurgesteld in veel van onze medemensen en als het tegenzit zelfs in een aantal mensen die dichtbij leken, waarom, kortom, mogen we die heerlijke grote ogen die niets naars zien en alleen oog hebben voor de goedheid in mensen, niet houden en daarmee de aarde tot een paradijs maken.
Naast mij zit een grote jongen van 9, niet langer gepikeerd, maar begrijpend. Hij heeft de boodschap begrepen. Nog 1 jaartje meespelen dan deelt zijn kleine zusje in het begrip.
En ik? Ook ik zal niet meer in Sinterklaas geloven. En dat doet eigenlijk nog het meeste pijn.

SURINAME DEEL 9 : AFSCHEID

Wederom de rivier. Een blinkend bruin-grijze watermassa die vlot stromend langs de witte oud-koloniale gebouwen op de kades trok. Niet geheel trouwens. Op de plek waar ik stond bevonden zich enkele grote loodsen en een paar hijskranen die jongetjes van 8 alleen in hun dromen zelf mogen bedienen.
Na 2 jaar gingen we, in 1975, terug naar Nederland. Dit had niets te maken met de onafhankelijkheid welke 3 maanden later zou plaatsvinden maar alles met de heimwee die zowel mijn moeder als ik hadden naar ons geboorteland. Het jaar ervoor was mijn oma nog langs geweest, met haar 75 jaar in die tijd een hoogbejaarde die daarvoor zelfs nooit uit Nederland was weggeweest, maar nu werd het dus tijd terug te gaan naar de familie.
Op de reis heen hadden we het vliegtuig genomen dus leek het mijn vader een mooie gelegenheid om terug met de boot te gaan. Die boot was de Ares, een klein vrachtschip varend voor de KNSM met faciliteiten voor een klein aantal passagiers.
Nu is het niet zo dat "klein vrachtschip" wil zeggen dat ik dat toen ook vond. In mijn beleving torende het schip honderden meters boven de kade uit, zoals het daar ongeladen lag. We hadden inmiddels een groot afscheidsfeest gehouden, de hond overgedragen aan de nieuwe baasjes en de auto verloot onder de werknemers van Bruynzeel en bivakkeerden de laatste dagen op het schip. Het was vakantie dus er hoefde verder niet zo veel.
Eigenlijk overtrof het avontuur van de boot mijn gevoelens van spijt over het loslaten van dit mooie land. Pas toen de boot daadwerkelijk losmaakte van de kant, de kade steeds verder weg leek te varen, keek ik nog een keer naar de stad die 2 jaar mijn thuis was geweest. Verder stroomopwaarts zag ik het rommelige terrein met daarvoor de houtvlotten uit de binnenlanden die eigendom waren van Bruynzeel. Dan verdere industrie en hallen waaronder die van de douane en de laad- en loskranen die aan "onze" kade hadden gestaan. Nog verder de markthallen en de pittoreske "Waterkant" van Paramaribo waarop het nu, 's ochtends vroeg, al vrij druk was met vooral rommelige wilde busjes en Japanse roestbakjes die door elkaar krioelden. Achter mij zag ik nog eenmaal het wrak van de Duitse boot liggen met erlangs wild stromend water. En aan de overkant het beginnend platteland.
We kwamen varend langs fort Zeelandia, het museum waar mooie kanonnen, een enge gevangenis en een hele grote zonnewijzer stonden. Erachter zag ik een glimp van (toen nog) het witte gouvernementspaleis, het grote hotel aan de waterkant en de Palmentuin, het stadspark waar ik een aantal keren gespeeld had.
Nu, 40 jaar later, besef ik dat ik vervolgens naar binnen moet zijn gegaan want na fort Zeelandia kan ik me niets meer herinneren, terwijl we nog langs de Riverclub voeren, het hotel waar we ooit enkele weken verbleven en langs de steeds wilder wordende natuur, de mangrovebossen en de stranden waar de schildpadden komen, naar de riviermonding toe. Maar wilde natuur is niet aan een jongetje van 8 besteed dus die tocht staat nog steeds op mijn verlanglijstje.
Het schip deed er een kleine 2 weken over om Nederland te bereiken, 2 weken waarin ik vriendschap voor het leven sloot met de 6-jarige dochter van de stuurman die ook meereisde (ik heb haar na het afscheid op de kade nooit meer gezien) en 2 weken die me altijd zullen bijblijven. Aan boord hadden we een klein zwembad vol zeewater. De eerste keer dat ik onder water zwom met mijn ogen open was meteen de laatste keer, het prikte verschrikkelijk. Het beste staat me nog bij dat ik op een dag, toen we de Azoren passeerden, op het voordek stond met mijn vader en er scholen vliegende vissen opdoken naast de boot.
In Nederland was het toen we aankwamen hoog zomer, ruim 34 graden, we hadden het gevoel dat we per ongeluk waren omgedraaid en terug gevaren. Alleen de palmbomen onbraken.
Mijn plek hier op school pikte ik snel op, leerde mezelf in zeer korte tijd plat Monnickendams spreken want in Paramaribo spraken we alleen Algemeen Beschaafd Nederlands en dat kan natuurlijk niet op een schoolplein en vervolgde mijn leven.
Deze herinneringen draag ik al 40 jaar mee. Misschien vind ik er nog wel meer als ik verder zou graven maar anderzijds: misschien vind ik in de toekomst wel nieuwe. Je weet maar nooit...

MIJN WATERLAND - MIJN VLAKKE LAND

EEN FIETSTOCHTJE

Zomaar een zondag, zomaar een fietstochtje. Enige jaren geleden was mijn fiets een soort houvast waar ik veel van af liet hangen. Als een volleerd jihadist probeerde ik met razend fanatisme iedere keer weer een paar seconden van mijn PR af te zweten, Mijn eerste beloning was een op en top nieuwe fiets, een Koga Miyata tourfiets, de eerste fiets ooit die me als gegoten zat. Mijn tweede beloning was een droomreis naar een ver eiland, een tocht die ik altijd zal meedragen. En dan was er uiteraard nog een droom-conditie, eentje die alweer 20 jaar achter me had gelegen maar die in de basis nog steeds aanwezig bleek.

Enfin...de fiets is er nog en het zonnetje werkte mee dus ik slingerde mijn been over het achterwiel en vertrok. De dijk beklimmend, de schittering van de Gouwzee tegemoet. De wind door mijn haren, de motorrijders bromden instemmend en mijn mede-weggebruikers waren allen mild gestemd, gezinnen met kinderen, rijdende haastklussen op smalle banden en zelfs mijn eigen banden zoemden tevreden in zachte kadans. Een fuut leerde haar kroost zwemmen en in de verte begaven ook de eerste waternimfen zich te water. Ligt het aan mij of zijn de kinderen van nu beter bestand tegen extreme temperatuurswisselingen? Of zijn de moeders (en tegenwoordig uiteraard ook vaders) minder bezorgd over alle microben die een koud lijf leken aan te trekken destijds?
Hoe dan ook, de wereld ontwaakte, mijn spieren rekten zich uit en deden waarvoor ze ooit geschapen waren: fietsen!

En: gedachten, eindeloos dwarrelend...

Soms, als het helder weer is, kan ik er niet onderuit: dan nestelt zich de Zuiderzeeballade in mijn hoofd. Ik zie dan de torentjes van Marken, Volendam, het Paard van Marken, de TV-toren van Hilversum en de onduidelijke bouwsels van Almere en zelfs Lelystad. En dan ontkom je er dus niet aan: "Aan den einder leit Emmeloord", ooit een Ijsselmeerhaventje op het eiland Schokland, nu een zielloze Vinex-wijk in de Noord-Oost-Polder.
Rechts van de dijk de met een flinke dosis fantasie eindeloze Waterlandse weilanden, hier en daar een laatste verdwaalde rietkraag van wat eens het trotse Goudriaankanaal had moeten worden, een aantal ganzen die, nog wel, aan de razzia's van de jagers zijn ontsnapt en de boerderijen, willekeurig neergeworpen door een reuzenhand.
Even uitwijkend voor een stel fietsende toeristen, te herkennen aan de rijwielen met rode bordjes voorop. Nee, ze nemen niet vaak gediplomeerd deel aan het verkeer maar compenseren dit met een mooie, hongerige nieuwsgierigheid naar onze streek en daarom houd ik van ze. Liever zie ik een slingerende Amerikaanse voor mij opduiken dan een bus vol luie bejaarden die richting de eeuwige Volendammer dijk koerst.
Voor de driesprong naar Marken ruik je het voorjaar in optima forma! In de winter is het patatkraampje namelijk niet open. Ervoor het geparkeerde blik van velen die niet zo gelukkig zijn hier dichtbij te wonen. Ik laat ze rechts en duik achter de dijk, op weg naar dat onduidelijke terrein dat ooit, in een verre toekomst, het huiselijk geluk moet gaan vormen van massa's "lekker-weg-in-eigen-land"-toeristen. Nu ligt er echter nog een moeras en camping Uitdam. Rommelig, maar de vlaggen klapperen altijd uitnodigend.
Dan Uitdam, ons kleine pareltje, als je een vliegje in je oog krijgt mis je het tijdens het wrijven, maar desondanks een dorpje waar een flink stuk scheepvaart- en visserij-geschiedenis ligt. Er doorheen rijdend vraag ik me altijd weer af waar nu die bakkerij heeft gestaan die destijds ook Zuiderwoude, Holysloot en de Poppendammer Gouw van hun dagelijks brood voorzag.
Rechtsaf richting Zuiderwoude. Een boerderij waar men ambachtelijk ijs verkoopt, glutenvrij! staat er ook nog bij.... In gedachten zie ik de boerendochter bibberend in de ijskelder van het huis met een netje in het ijs harken, zorgvuldig zorgend dat er geen gluut in achterblijft! Stel je toch voor dat de verwende Amsterdamse maagjes in aanraking komen met iets dergelijks...

De weidevogels trekken zich niet veel aan van het decor der hoge torens aan de Amstel. 's Avonds verlicht om vliegtuigen te missen, overdag slechts logge betonblokken. Grutto, scholekster, kievit en tureluur vechten om de aandacht, soms vol vederen majesteit poserend op een paaltje.
En heel soms, 1 a 2 keer per seizoen, verwaardigt de koningin der weide zich hoorbaar te maken en kun je, turend door de lucht, haar horen stijgen tot eenzame hoogte, jubelend, om zich daarna weer naar haar nest te storten, de leeuwerik, het mooiste geluid van de weilanden.

Het witte torentje van Holysloot schuift voorbij, het andere witte torentje van Waterland tegemoet, tot ik haar passeer. 1000 Jaar religie op een zandruggetje kijken op mij neer en ook hier ben je in een hoestbui doorheen. Gauw Gouw, de slootjes doen al jaren hun best om de veenweggetjes te bestijgen maar zijn daar al bijna 100 jaar niet in geslaagd. Kracht op de pedalen, eindpunt letterlijk in zicht, daar, naast het Spookhuis, hemelsbreed een kilometer ver.
Nog even een sprintje tegen de dijk op, de duistere stenen van het gemaal tegemoet, het sluisje over.

Het was een mooie rit, mijn hoofd was bepaald niet leeg maar zolang ik al rijdend deze beslommeringen zie en de conditie toch weer aangescherpt wordt ben ik een gelukkig mens.

ZOMAAR EEN MEISJE

85 jaar. Ze wordt wakker van de wekker die ze nog altijd zet. Zet haar bril op, doet haar kleren aan die ze de avond ervoor klaar had gehangen. Een fijn gestreken nieuwe blouse, een stijlvolle rok met een plooi erin. Straks gaat ze naar de kapper, even zichzelf helemaal op en top laten verzorgen.

Vanmiddag komt haar kleinzoon om haar af te halen, dan neemt hij haar mee naar zijn mooie Vinex-woning waar ze vanavond weer net een glaasje champagne teveel zal drinken en vervolgens vannacht licht giechelend thuis wordt gebracht.

Ze kijkt om zich heen. Vanaf het belendende nachtkastje kijkt haar man haar enigszins fronsend aan. Hij had altijd een hekel aan poseren, reden waarom hij alleen op vakantie-foto’s sporadisch lachend werd aangetroffen. Een fijne man. Hij was al vroeg in de handel gegaan, bij haar vader in het bedrijf. Een groot liefhebber van zeilboten, ze hadden heel lang een mooi jacht gehad. Van Zwitserse makelij, dat was een idee van haar vader, natuurlijk.

Boven de schoorsteen hangt nog altijd het schilderij dat haar leerlingen als afscheid hebben meegegeven toen ze met pensioen ging. Ze had 42 jaar lang in het onderwijs gewerkt, eerst als kleuterjuffrouw maar uiteindelijk was ze directrice geworden van een vrije school in Amsterdam-Zuid, de buurt waar ze was opgegroeid en waar ze nu weer woont.

Op straat wordt ze nog steeds hartelijk begroet door de paar oud-leerlingen die soms langskomen om hun ouders te bezoeken die er nog wonen. De bakker op de hoek reserveert altijd wat gebak als hij weet dat ze iets te vieren heeft. Zijn moeder was ooit haar beste vriendin. Helaas zit die sinds enige tijd in een verpleeghuis, verstopt in de mistdwarrels van haar eigen verleden. Ze is er nog een aantal keren geweest maar zag al gauw geen spoor herkenning meer.

De foto’s naast het raam tonen haar kinderen, haar zoon die 20 jaar geleden aan kanker overleed en haar dochter, die zal ze vanavond ook weer zien. Ze woont sinds enkele jaren in Bern. Ze ziet haar nu een keer of 4 per jaar, al heel wat meer dan voorheen want in 1985 was ze samen met haar man, die diplomaat is, naar Azië geëmigreerd.

Ze kijkt op haar horloge, 9 uur, over een half uurtje moet ze weg. Ze maakt zich op en kijkt in de spiegel, een keurige oude dame, tot in de puntjes verzorgd, maar altijd met een ondeugende lok die nét niet voor haar ogen hangt. Haar priemende, licht spottende, ogen konden haar leerlingen en haar kinderen alles laten bekennen wat hen op het hart lag, ze hadden altijd het gevoel dat ze toch wel alles wist. Logisch, ze had een goed geheugen,  was zelf ook jong geweest en had destijds alles uitgehaald waarvan ze wist dat het haar vader tot razernij zou brengen.

Ze vraagt zich af of ze nog even langs het buurthuis zal gaan, de oudjes zullen er wel weer zitten. Onder hen haar oude buurman die stiekem altijd een oogje op haar gehad heeft. Zelfs nu nog kan hij haar tot blozen brengen met zijn prettige attenties. Dan weer staat er een rode roos op haar tafeltje of ze krijgt ineens op straat een ijsje van een ijsverkoper die vertelt dat een oudere meneer met een groene shawl de afzender hiervan is.

Ze besluit het niet te doen, zoekt een kleurig, maar niet te opzichtig, jasje uit de kast, kijkt of haar nieuwe schoenen erbij passen, pakt haar paraplu en stapt de deur uit, deze zorgvuldig sluitend.

Als ze beneden de portiekdeur achter zich sluit en op straat staat haalt ze diep adem.
 

Op weg naar de kapper, naar de rest van haar leven. Een mooi, vol leven, moet ze toegeven.

85 jaar. Dat zou ze nu zijn…

Gelukkig is de wereld een stuk mooier geworden en worden mensen niet meer vervolgd om religie of ras.

SURINAME DEEL 8 : DE SCHOOL

Een kroontjespen, een vloei, een inktpotje en boekjes van Ot en Sien.

Nee, lieve lezer, wij bevinden ons thans niet in het Dik Trom-schooltje van Etersheim en ook niet in het Zuiderzeemuseum: twee plaatsen die ons tonen hoe zo’n 100 jaar geleden onze opa’s en oma’s hun leerplicht vervulden.

Neen, wij bevinden ons in een warm en vochtig klaslokaal, meer een barakkencomplex, gebouwd van hout en gaas dat de naam basisschool mocht dragen. Het stond in de wijk Uitvlugt, Paramaribo, in de jaren 70.

In eerste instantie werd ik vanuit de Riverclub, onze tijdelijke verblijfplaats in afwachting van een toegewezen woning, dagelijks gebracht met een “wild busje”, zo geheten omdat er geen haltes waren, je stak gewoon je hand op teneinde mee te rijden, naar een openbare school in de buurt van de rivier.

Mijn ouders hadden echter al snel door dat ik me daar dood verveelde en trokken mij spoorslags mee naar een particuliere school, de Glenn Weisz School geheten.

Dit was een naar Surinaamse begrippen vooruitstrevende particuliere school, daar er geen sprake was van een schooluniform. Als je maar zorgde in enigszins nette kleren te verschijnen was het al prima. Dit vormde voor haar leerlingen geen probleem.

Een andere regel echter die ik destijds al apart vond was dat er perse Nederlands moest worden gesproken. Op straffe van verbanning naar het lokaal van “de directrice” (mevrouw Weisz zelve) kon je je daar beter aan houden, lijfstraffen waren toen zeker nog heel normaal in Suriname.

In eerste instantie werd ik toegelaten in de 1^e klas (voor de wat jongeren: groep 3) daar ik mijn kleuterjaren reeds had volbracht op de Nuts-kleuterschool in Monnickendam onder auspiciën van juf Joke Brinkkemper. Deze vooropleiding bleek voldoende om mij een plek halverwege de klas te bezorgen, vrij anoniem, zonder veel extra aandacht van de juf.

Gelukkig maar, want de boekjes welke ter lezing werden aangeboden, naast eerdergenoemde Ot en Sien ook nog een reeksje met stichtelijke verhalen, genaamd "Onze Wereld", werden door mijn klasgenootjes met veel moeite doorgeploegd, terwijl ik vast vooruit las, want ik vond de verhaaltjes best mooi. 

Na enkele weken kwam juf Brinkkemper op het lumineuze idee om mij een kaart te sturen om te vragen hoe het met me ging. Mijn moeder raadde me aan deze kaart voor te lezen aan de juf, hetgeen ik deed. In eerste instantie enigszins ongeduldig, maar in tweede instantie toch wel ademloos hoorde ze mijn vlekkeloze voordracht aan. Ze nam een koelbloedig besluit en troonde me mee naar de directrice waar ik mijn kunstje mocht herhalen. Daar mijn vader op mijn 4^e het geduld had gehad me lezen en rekenen te leren zag ik niet helemaal waarom men daar zo zenuwachtig over deed. Het resultaat was echter dat ik de maandag erop naar de 2^e klas mocht.

Bijna ging het nog mis: inmiddels verveelde ik me weer, had alle boekjes uit en zat gedurende de les woordloze liedjes te zingen. Helaas vormde ik daarbij de lettercombinatie kon-ta-en nog wat, hetgeen het jongetje voor me deed uitroepen: “Juf, hij zei “kont”!!!!”

De juf, altijd alert op vroeg-sexuele uitspattingen, ontstak in wanhopige woede en riep: “JIJ gaat naar de directrice!!!!”

Daar ging ik dan, het klaslokaal uit, de houten deur met het gaas achter me dicht en de vlonder op. Deze laatste hield het schoolplein bijeen, daar dit werd gespleten door een soms smalle en soms brede greppel, afhankelijk van het jaargetijde. Intussen maakte vertwijfeling zich van mij meester. Weliswaar was ik mij van geen kwaad bewust, maar de directrice was geen dame om mee te spotten. Er was bekend dat ze een grote stok had, zo zwaar dat een eersteklasser als ik deze niet eens kon dragen. Wellicht vloog ze er soms rondjes mee om de school, stelde ik me zo voor. Hoe dan ook vreesde ik beiden in de komende confrontatie.

Op dat moment besloot ik dat ik het heft zelf in handen zou nemen. Met kloeke moed opende ik de begaaste deur aan haar zijde en stond tussen kinderen die zeker drie keer zo groot waren als ik. Met hun grote ogen keken ze naar me, terwijl ik een vloerplank zocht om stilletjes tussen te verdwijnen. De directrice, die mij herkende, vroeg, enigszins onzeker of ze aardig of streng moest overkomen: “Hallo, wat kom jij doen?”

Nu kon ik nog terug, zorgen dat ik zou opgroeien in alle eerlijkheid en reinheid en zonder vrees of blaam enzovoorts….

In plaats daarvan hakkelde ik: “Ehmmm….ik moest van de juf zeggen dat ik goed mijn best doe!” Ze schonk mij een mooie glimlach voor zover bezitsters van dodelijke stokken deze konden hebben en antwoordde: “Dat is mooi! Ik zei al: maandag mag je naar de 2^e klas!”

Achteraf bezien heb ik geluk gehad dat de samenleving in Suriname zeer hiërarchisch was (en soms zelfs nog is) ingedeeld. Bovenaan stonden de moeders, die werden en worden door iedereen met egards behandeld. Daaronder kwamen de bazen, de onderbazen, de knechten en zo nog wat bevolkingsgroepen en tenslotte de kinderen en echtgenoten. Laatstgenoemden hadden vaak wel het idee dat ze iets te zeggen hadden maar dat was allemaal onderdeel van het grote spel dat de moeders al eeuwen hadden uitgezet. Enfin….mevrouw Weisz was een über-moeder van 150 kinderen en duldde dus van niemand tegenspraak, waardoor haar ondergeschikten praktischerwijs liever niet met haar spraken. Mijn promotie was daarmee bezegeld...

Uiteindelijk heb ik drie klassen doorlopen op deze school. Ik noemde al even de greppel die soms groeistuipen had. Dit had alles te maken met regenbuitjes.

Die bestaan namelijk niet in Suriname. Regelmatig gebeurde het me dat ik op mijn fietsje door de wijk tufte en in de verte meende een radio aan te horen staan. Veel ruis. Daarna…heel veel ruis! En vervolgens wist ik: Ooooowwwwkkeeeeeeejj….ik heb nu nog ongeveer 45 seconden om een goed heenkomen te zoeken…..Soms haalde ik dat en zag dan tot mijn geluk de gordijnen van water van onder ons huis voorbij trekken. Met donderend geraas openden de wolken zich dan als ware het een Niagara van motregen. Ik heb nooit vissen voorbij zien zwemmen in een dergelijke bui maar zou me kunnen voorstellen dat die ook verticaal in de war konden raken bij het zien van al dat watergeweld.

Hoe dan ook: als iets dergelijks zich ’s nachts of ’s morgens vroeg afspeelde lag ik mij in bed reeds te verkneukelen. De kans was dan namelijk aanwezig dat de afwateringsmogelijkheden van ons schoolplein tekort schoten, waardoor ik een vrije dag had. Dit gebeurde gemiddeld 2 keer per jaar, in Nederland is men dat studiedagen gaan noemen volgens mij.

Overigens ging men in die dagen niet meer zover dat er Nederlandsche topografie en biologie werd gegeven. Bij aardrijkskunde kreeg ik keurig de 9 districten en hun hoofdsteden te leren en de grotere plaatsen en rivieren van het flinke land (het is 4 keer zo groot als Nederland). Ze zitten tot op de dag van vandaag ferm geworteld in mijn hoofd, samen met alle dieren die ik via “Kennis Der Natuur” toegestopt kreeg.

De schooltijden bevielen me goed, half 8 tot half 1 en daarna vrij. Het Tropenrooster leek geknipt voor deze school. Overigens durf ik te beweren dat ik door het systematisch, deels klassikale stampwerk dat we te doen kregen, heel wat meer tot mij nam dan mijn Nederlandse leeftijdgenoten. Of het ook bijdroeg aan “het begrip” laat ik dan weer even aan pedagogen over.

Buitenschoolse contacten had ik eigenlijk niet met de leerlingen. Daar het een (naar ik inmiddels weet) duurdere particuliere school was ging een ieder zijns weegs en zagen we elkaar dus slechts rond de greppel. Gelukkig had ik een aantal vrienden in de buurt wonen waar ik ook regelmatig heen fietste. Dat wil zeggen: als het weer het toeliet…ook hier stond ik soms als een volleerd Indiana Jones met mijn fietsje op een boomstam te balanceren boven een greppel waar ik normaal door de bijna droge bedding reed maar die nu met het donderend geraas als vanuit de Grand Canyon voortstroomde.

Gelukkig duurden dit soort uitspattingen meestal maar een dag, daarna konden we elkaar weer opzoeken. Al met al kan ik stellen dat ook het educatieve element van Suriname dik in orde was. Ik kan het vele ouders en kinderen aanraden als land om, weg van al ons wester geraas, kennis te maken met het tropenleven op wat kleiner niveau. Mij is het in ieder geval met terugwerkende kracht erg goed bevallen...

Suriname deel 7: Carla

Vijfentwintig was ze. Reeds een aantal kinderen, ik wist niet precies hoeveel. Hindoestaanse.

De dag dat we ons mooie rode huis aan de Gondastraat 43 betrokken stond ze bij het hek, samen met een aantal andere vrouwen. Zij was echter de eerste en na een kort gesprek werd ze door mijn moeder aangenomen. Ze kwam een aantal ochtenden per week het huis doen, dat was gebruikelijk bij de Hollandse elite in Paramaribo. Soms als ik mazzel had was ze er nog als ik thuis kwam uit school, rond 1 uur ’s middags.

Ik begon altijd vroeg, half acht werden we geacht in de schoolbanken te zitten, maar was dus om half één vrij. Mijn school lag op zo’n 3 kilometer van ons huis, over een drukke weg, waardoor mijn ouders me niet alleen lieten gaan. Misschien waren er wel scholen dichterbij, maar die waren openbaar en dit was een zogenaamde particuliere school.

Ja, helaas was het klassenverschil in Suriname nog geheel bonton in die laatste jaren van de kolonisatie. Het was moeilijk om contact te krijgen met mensen uit andere lagen van de bevolking, kwamen mijn ouders al vrij vlot achter. En dus was het contingent Hollanders noodgedwongen op elkaar aangewezen, waar overigens heel fijne vriendschappen uit zijn voortgekomen.

Maar als Carla er dus nog was om 1 uur dan kreeg ik vaak een glas cola van haar, voor een jongetje van 6 net zo aanlokkelijk als bier voor een jongetje van 15. Hierop anticiperend trok ik wel eens de stoute schoenen aan en bracht op mijn fietsje een bezoek aan haar huis, zo’n 2 kilometer verder, de Tweede Rijweg over en dan nog een eind tot ik links de imposante moskee zag staan. Daartegenover woonde ze, overigens zonder iets met genoemde moskee te maken te hebben, zoals gezegd: ze was hindoe en dus afstammeling van de contractarbeiders welke begin 20^e eeuw vanuit India naar Suriname waren gehaald.

Het terrein rond haar huis bestond uit een groot leefhuis, waar diverse kamers waren en diverse hangmatten hingen. Hieromheen waren, op het erf, een aantal barakken gemaakt van verweerd hout. Hierin bevonden zich veelal de keukentjes van de familieleden. Ik weet eigenlijk niet uit hoeveel leden de familie bestond en wat de onderlinge verbanden waren. Ik wist alleen dat haar man en haar broer er rondliepen en dat de meeste mannen een snor hadden. O ja, en ze had een paar dochters die ik, toen al, mooie meiden vond, iets ouder dan ik.

Verder huisde op het erf een geheimzinnige oude vrouw, vond ik dan. Ze was altijd in het wit gekleed en rookte volgens mij soms pijp. Maar dat kan ik er ook bij bedacht hebben om het aura van aangename griezeligheid iets te vergroten. Achteraf besef ik dat wit voor hindoes de kleur van de rouw is en dat dus haar man overleden geweest zal zijn. Maar in mijn beleving was ze minstens 100 jaar oud en dook ze soms op op de meest onverwachte plaatsen, altijd zwijgend observerend.

Ze was een hartelijk mens, gastvrij en netjes. Haar keukentje zag er altijd mooi opgeruimd uit, zelfs als ze aan het koken was. En koken, ja, dat kon ze wel!!! Ze is de eerste geweest die mij aan de “gele pesie” heeft gekregen, een gerecht met erwten (peas) en kerrie uiteraard, vandaar de gele kleur.

Ook haar kip massala heb ik sindsdien nooit meer zo lekker gegeten. Alleen het feit, wat ik achteraf hoorde, dat mijn ouders de kip persoonlijk mochten uitzoeken, deed me een beetje huiveren.

Anderzijds, deze kip had gezond en wel op het erf gelopen en had dus in haar kortstondig leven een stuk meer van de wereld gezien dan de meeste armzalige Nederlandse scharrelkippen.

Ook kwam ik door toedoen van Carla voor het eerst in contact met andere religieuze gebruiken, het diwali feest waarbij de kinderen tussen de lichtjes door mochten lopen en het holy phagwa waarbij we elkaar heerlijk vol verfwater mochten spuiten en dus eindelijk eens zo smerig mogelijk mochten worden, de douche was geduldig, zij het niet warm…De verdere context van genoemde feesten ontging me op dat moment een beetje, ja, diwali had iets te maken met het verjagen van boze geesten, maar ik kon me op dat moment niet herinneren daar ooit last van te hebben gehad.

Carla. Zij was absoluut een belangrijk deel van mijn verblijf in Suriname. Nu, 40 jaar later, een deel dat, getekend door de tijd, misschien wat koloniaal overkomt. Anderzijds…zijn wij Nederlanders en wij West-Europeanen eigenlijk wel zoveel veranderd in die 40 jaar?

Nog steeds menen wij de beste manier van leven te hebben gevonden. Deze gedachte baseren we op onze welvaart. En wij willen, soms desnoods door gebruik van lichte of zwaardere dwang, dat iedereen de verworvenheden van ons overneemt, wereldwijd.

Dat we hiermee soms geheel voorbij gaan aan andere culturen en andere normen die de rest van de wereld hanteert zien we dan niet. Onze “vrijheid” moet geëxporteerd worden, anders kan een ander niet gelukkig zijn.  Dat onze vrijheid zeer betrekkelijk is en meestentijds slechts wordt uitgedrukt in geld is iets wat wij allang uit het oog zijn verloren.

Ik vraag me dus oprecht af of ontwikkelingshulp in de letterlijke zin van het woord niet meer iets is dat wijzelf hard nodig hebben dan de mensen die wij denken met ons geld te moeten helpen…

Suriname. Niet eens mijn vaderland. Twee armzalige jaren. Maar goed voor een heel mensenleven.